Kraliyet İsveç Bilimler Akademisi’nin açıklamasına göre, bu ödül, metal iyonlarının organik yapılarla birleştirilerek içlerinde boşluklar ve geçitler barındıran “metal-organik çerçeveler” (metal-organic frameworks, MOF) oluşturulması yönündeki bilimsel ilerlemelere verildi. Bu yapıların gaz depolaması, karbondioksit tutma, su hasadı, katalizör olarak kullanım ve su arıtımı gibi alanlarda büyük potansiyele sahip olduğu belirtiliyor. Akademi, bu malzemelerin yapısal olarak “küçük dış görünüşüne karşın içeride çok büyük hacimler taşıdığını” vurgulayarak, bazılarının bir şeker küpü boyutunda olması hâlinde bile futbol sahası büyüklüğünde yüzey alanı sunabildiklerini ifade etti. Bu kıyaslama, MOF’ların kapasitesini çarpıcı şekilde gözler önüne seriyor. Laureatların KatkılarıRichard Robson, 1989’da bakır iyonları ile dört kollu organik molekülleri birleştirerek ilk düzenlenmiş yapıları tasarladı. Ancak ilk çalışmaları kararsız ve kolayca çöküyordu. Susumu Kitagawa, bu yapıların gaz geçirmesini sağlamak ve yapısal esneklik kazandırmak üzerinde çalıştı. Ayrıca bu malzemelerin farklı metal iyonları ile yapılabileceğini göstererek MOF’ların çeşitlenmesini sağladı.
Omar M. Yaghi, MOF’ların stabilitesini artırarak pratik ve tasarlanabilir hale getirilmesini mümkün kıldı. Yaghi, malzemenin belirli özelliklerle sistematik olarak modifiye edilmesini sağlayan yöntemler geliştirdi.
Bugün, dünya çapında on binlerce farklı MOF yapısı geliştirilmiş durumda ve bu materyaller hem akademik çalışmalarda hem de uygulamalı araştırmalarda yoğun biçimde kullanılıyor. Ödül Miktarı ve Paylaşımı2025 Nobel Kimya Ödülü’nün toplam ödül tutarı 11 milyon İsveç kronu olup, bu tutar üç bilim insanı arasında eşit şekilde paylaştırılacak. Uygulamalı Önemi ve Gelecek PerspektifiMetal-organik çerçeveler, modern partikül mühendisliği açısından devrim niteliğinde kabul ediliyor. Uygulama alanları arasında şu başlıklar öne çıkıyor:Karbon yakalama ve iklim mühendisliği: MOF’lar, karbondioksiti yakalayarak sera gazlarının azaltılmasına katkı sağlayabilir. Su kaynağı oluşturma: Kurak bölgelerde havadan su toplama amacıyla MOF’lar kullanılabiliyor. Su ve hava arıtımı: Zehirli gazların, per- ve polifloroalkil maddelerin (PFAS) sudan uzaklaştırılması ve ilaç artıklarının eliminasyonu gibi çevresel temizlik uygulamalarında rol oynayabiliyor. Hidrojen depolama, gaz ayırma, kataliz gibi ileri teknolojik uygulamalarda potansiyel kullanım imkanları araştırılıyor.
Bilim dünyası, MOF’ların 21. yüzyılın “malzemesi” olabileceğine inanıyor.
Omar M. Yaghi, MOF’ların stabilitesini artırarak pratik ve tasarlanabilir hale getirilmesini mümkün kıldı. Yaghi, malzemenin belirli özelliklerle sistematik olarak modifiye edilmesini sağlayan yöntemler geliştirdi.
Bugün, dünya çapında on binlerce farklı MOF yapısı geliştirilmiş durumda ve bu materyaller hem akademik çalışmalarda hem de uygulamalı araştırmalarda yoğun biçimde kullanılıyor. Ödül Miktarı ve Paylaşımı2025 Nobel Kimya Ödülü’nün toplam ödül tutarı 11 milyon İsveç kronu olup, bu tutar üç bilim insanı arasında eşit şekilde paylaştırılacak. Uygulamalı Önemi ve Gelecek PerspektifiMetal-organik çerçeveler, modern partikül mühendisliği açısından devrim niteliğinde kabul ediliyor. Uygulama alanları arasında şu başlıklar öne çıkıyor:Karbon yakalama ve iklim mühendisliği: MOF’lar, karbondioksiti yakalayarak sera gazlarının azaltılmasına katkı sağlayabilir. Su kaynağı oluşturma: Kurak bölgelerde havadan su toplama amacıyla MOF’lar kullanılabiliyor. Su ve hava arıtımı: Zehirli gazların, per- ve polifloroalkil maddelerin (PFAS) sudan uzaklaştırılması ve ilaç artıklarının eliminasyonu gibi çevresel temizlik uygulamalarında rol oynayabiliyor. Hidrojen depolama, gaz ayırma, kataliz gibi ileri teknolojik uygulamalarda potansiyel kullanım imkanları araştırılıyor.
Bilim dünyası, MOF’ların 21. yüzyılın “malzemesi” olabileceğine inanıyor.
